Δυσλεξία

[Συνέντευξη]

Μπορείτε να μας εξηγήσετε μερικά πράγματα σχετικά με τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού οργανισμού Δυσλεξίας ?

(Είναι ένας γενικός οργανισμός των επιμέρους οργανισμών )
Πολλές Ευρωπαϊκές χώρες έχουν οργανισμούς σχετικούς με τη δυσλεξία. Το 1997 με τη βοήθεια ενός καθηγητή στο Βέλγιο εξασφαλίσαμε κάποια οικονομική βοήθεια από την Ευρωπαϊκή Ένωση και καλέσαμε ομάδες από διάφορα μέρη της Ευρώπης.
Εννιά χώρες ήρθαν για μια διήμερη συνάντηση όπου καθορίστηκαν οι κατευθύνσεις μας και διευρύνθηκε ο αριθμός των επιμέρους οργανισμών, οι οποίοι τώρα αριθμούν τους 39 συνολικά από 23 διαφορετικές χώρες και έχουν περίπου 50.000 μέλη.

Ποιος είναι ο ρόλος αυτού του οργανισμού?

Κυρίως λειτουργούμε ως ομάδα δικτύωσης που στοχεύει στην επικοινωνία των ομάδων. Μας απασχολεί το πρόβλημα της δυσλεξίας σε διαφορετικές χώρες, με διαφορετικές κοινωνικές συνθήκες και διαφορετικά εκπαιδευτικά συστήματα. Μερικές χώρες έχουν αναπτύξει υπηρεσίες και μεθόδους καλύτερες από άλλες. Έτσι μαθαίνουμε ο ένας απ’ τον άλλο και μοιραζόμαστε ιδέες.
Φέρνουμε λοιπόν τις ομάδες σε επαφή, οργανώνουμε συνέδρια, υποστηρίζουμε συνέδρια χωριστά για κάθε χώρα, παρέχουμε ομιλητές, διατηρούμε επαφές με άλλες οργανώσεις σε διάφορα μέρη του κόσμου.

Θα είχατε την καλοσύνη να μας πείτε τι είναι η Δυσλεξία ,δώστε μας έναν ορισμό της δυσλεξίας αν είναι δυνατόν

Είναι πολύ δύσκολο να καθοριστεί επειδή εκδηλώνεται διαφορετικά σε διαφορετικές γλώσσες. Δεν υπάρχει ένας γενικά αποδεκτός ορισμός. Αναλόγως με τη χώρα, αναζητούνται διαφορετικά χαρακτηριστικά επειδή η κάθε γλώσσα έχει διαφορετικές απαιτήσεις. Αλλά θα μπορούσαμε ευρέως να δεχτούμε ότι η δυσλεξία είναι ένα νευρολογικό πρόβλημα που σχετίζεται με το πως ο εγκέφαλος ενεργεί διαφορετικά με τις διάφορες λειτουργίες της γλώσσας.
Είναι επίσης γενετικό πρόβλημα, υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ότι κληρονομείται έως και τρεις γενιές. Μπορεί να είναι ήπιο, μέτριας έντασης ή σοβαρότερο σχετιζόμενο με τη μάθηση ή την ορθογραφία ανάλογα με το άτομο.
Αν όμως αρχίσουμε και βλέπουμε το θέμα με μεγαλύτερη λεπτομέρεια μπαίνουμε στις επιμέρους ιδιομορφίες ανάλογα με το είδος της γλώσσας. Στην Αγγλική γλώσσα ας πούμε η δυσλεξία εμφανίζεται με ήχους και γράμματα που πρέπει να ταιριάζουν μαζί, πράγμα που οι δυσλεξικοί αντιμετωπίζουν με δυσκολία. Έχουμε 26 γράμματα αλλά περίπου 44 ήχους. Η φωνολογική ικανότητα -η ικανότητα να ακούει κανείς ήχους, να βγάζει νόημα απ’ αυτούς και ο συσχετισμός τους με τη γλώσσα- είναι το θέμα στην Αγγλική γλώσσα. Άλλες γλώσσες είναι πιο απαιτητικές στις οπτικές απεικονίσεις, στη μνήμη και άλλους τομείς.
Εκδήλωσης της δυσλεξίας είναι προβλήματα στη γραφή και στην ανάγνωση της γλώσσας, στη δημιουργία λογικής συνοχής και στην οργάνωση ή ακόμα στο γραφικό χαρακτήρα και στον τρόπο που το παιδί πετάει τη μπάλα. Είναι μια ποικιλία θεμάτων, εμφανίζεται και σε άλλα μαθήματα όπως τα μαθηματικά, ιδιαίτερα στη γλώσσα των μαθηματικών.
Όλοι επηρεάζονται απ’ αυτό, είναι πρόβλημα που μας απασχολεί ολόκληρη ζωή. Δεν είναι κάτι που εξαφανίζεται, δεν είναι κάτι που σταματάει όταν μαθαίνεις να διαβάζεις. Μπορεί κάποιος να έχει μάθει να γράφει, να διαβάζει, ακόμα και να έχει περάσει στην ανώτατη εκπαίδευση αλλά ακόμα αντιμετωπίζει πρόβλημα δυσλεξίας. Μπορεί να χρειάζεται κάποιον να του διορθώνει τα λάθη στα γραπτά, μπορεί μερικές φορές να γράφει έναν αριθμό τηλεφώνου λάθος ή να παραλείπει ψηφία, αλλά μπορεί να επιβιώνει. Πόσο μάλλον με την υποστήριξή μας και τη βοήθεια και την τεχνολογία στις μέρες μας.

Τι θα πρέπει να λέμε στους γονείς δηλαδή, ότι δεν είναι θέμα απλώς γραφής και ανάγνωσης αλλά θα πρέπει να διερευνήσουν το θέμα νευρολογικά?

Είναι δύσκολο να το πούμε ακριβώς. Θεωρητικά ναι. Απαιτείται νευρολογική εκτίμηση, ψυχολογική εκτίμηση, εκπαιδευτική αξιολόγηση, όλα μαζί για να γίνει μια σίγουρη διάγνωση. Αλλά δε βοηθιέται το παιδί με την ετικέτα «δυσλεξικός». Μεγάλη σημασία έχει το πώς αυτό το παιδί θα διδαχτεί. Το στοιχείο της καλής διδασκαλίας είναι ουσιώδες για τη βελτίωση του, το πώς θα βρεις κατάλληλες μεθόδους διδασκαλίας, το πώς θα προσεγγίσεις το θέμα όσο το δυνατό καλύτερα για να βοηθήσει το παιδί και να επιβιώσει.
Στις μέρες μας όλο και περισσότερα παιδιά φαίνεται πως αντιμετωπίζουν μια ποικιλία μαθησιακών δυσκολιών κι εδώ υπεισέρχεται ο φόβος του δασκάλου, που εκτός από τη δυσλεξία, μπροστά του έχει και παιδιά με άλλα προβλήματα -όπως π.χ. αυτά του down(σύνδρομο) κλπ-, σχετικά με τη μέθοδο που πρέπει να ακολουθήσει.
Το θέμα είναι ότι δεν υπάρχει μια μέθοδος συγκεκριμένη που να λειτουργεί το ίδιο για όλους. Το σημαντικό στην όλη υπόθεση είναι ότι τα δυσλεξικά άτομα λειτουργούν τελείως διαφορετικά για διαφορετικούς λόγους. Παίζει ρόλο το οικογενειακό περιβάλλον, οι γονείς, η μόρφωση, το είδος του σχολείου στο οποίο πηγαίνουν και ο τρόπος διδασκαλίας εκεί, παίζουν ρόλο οι ιδιαίτερες ικανότητες των αισθήσεων του παιδιού, η ακοή και η όραση, τα κίνητρα που έχουν στο σχολείο… είναι τόσοι πολλοί οι παράγοντες που συντελούν στο αν η μάθηση είναι επιτυχής ή όχι.

Ποια νομίζετε ότι είναι η καλύτερη μέθοδος διδασκαλίας?

Διαφέρει από χώρα σε χώρα. Δεν υπάρχει κάτι τέτοιο σαν «καλύτερη μέθοδος». Στο εμπόριο πάντα συναντάμε κάποιους που προωθούν διάφορα προϊόντα που πλασάρουν. Το θέμα δεν είναι αν κάτι είναι καλό ή άλλο καλύτερο. Σημασία έχει αν έχει θετικό αποτέλεσμα. Άρα πρέπει να «γνωρίζουμε» την ιδιαιτερότητα του κάθε παιδιού και ύστερα ακολουθεί ο δάσκαλος που θα καθορίσει την κατάλληλη μέθοδο.
Καμιά φορά ο πειραματισμός είναι απαραίτητος. Δοκιμάζουμε κάτι, βλέπουμε αν το παιδί ανταποκρίνεται, αν ευχαριστιέται και προσαρμόζουμε ή αλλάζουμε τη μέθοδο αναλόγως. Ένα πράγμα που είναι ουσιώδες είναι από την πλευρά του δασκάλου να γνωρίζει σε βάθος τη γλώσσα. Τους ήχους, το πώς παράγονται, από πού προέρχονται. Διαφορετικές γλώσσες έχουν διαφορετική λειτουργικότητα. Αλλού ας πούμε λειτουργεί η μετάφραση, αλλού όχι.

Πώς οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά που έχουν Δυσλεξία ?

Ένα πράγμα που μπορούν να κάνουν είναι, αν διαπιστωθεί ότι ένα μεγαλύτερο παιδί τους 12-13 ετών ας πούμε έχει πρόβλημα δυσλεξίας και έχουν επίσης ένα μικρότερο 3-4 ετών, να παρατηρήσουν άμεσα το μικρότερο γιατί κατά πάσα πιθανότητα θα αναπτύξει παρόμοια προβλήματα. Μπορούν να προλάβουν πράγματα. Να μην περιμένουν μέχρι το παιδί τους να πάει 14, να κάνουν τα πράγματα που μπορούν να κάνουν, τώρα.
Οτιδήποτε μπορεί να γίνει στο σπίτι που να βοηθήσει στην ανάπτυξη του παιδιού είναι χρήσιμο, όπως ας πούμε η ομιλία. Έτσι, παιδιά δυσλεξικά που είναι ας πούμε 8 ετών και δεν μπορούν να διαβάσουν βιβλία που άλλα παιδιά της ηλικίας τους μπορούν, βιβλία ανάλογα των ενδιαφερόντων της ηλικίας, καλό θα είναι οι γονείς να τους τα διαβάζουν οι ίδιοι.
Είναι σημαντικό. Βιβλία σχετικά με σπορ, με ταινίες που τους αρέσουν, ότι μπορεί να ενδιαφέρει το παιδί. Με αυτόν τον τρόπο μαθαίνουν ότι το διάβασμα είναι σημαντικό πράγμα, ακούνε και μαθαίνουν νέες λέξεις, μαθαίνουν τη δομή των προτάσεων, νέο λεξιλόγιο κλπ.
Μπορούν επίσης να παίζουν παιχνίδια γλώσσας στο σπίτι, σχετικά με τους ήχους των λέξεων, με το νόημα των λέξεων, με λέξεις που ταιριάζουν στην ομοιοκαταληξία κλπ. Η ακόμα παιχνίδια φυσικής δραστηριότητας όπως παιχνίδια όπου μπορούν να χρησιμοποιούν πηλό, άλλα που βάζουν αντικείμενα -όπως κύβους- στη σειρά, πράγμα που βοηθά στο συντονισμό της κίνησης του χεριού, που με τη σειρά του βοηθά στο γράψιμο.
Ακόμα και η εκμάθηση δεξιοτήτων όπως το πλέξιμο μπορεί να είναι πολύ χρήσιμη γιατί βοηθά στο συνδυασμό οπτικών απεικονίσεων και κινήσεων του χεριού, βοηθά τα παιδιά να εκφράζονται, επειδή μπορούν να γράψουν γι αυτό που σκέφτονται. Μπορεί να σχεδιάζουν εικόνες, να ζωγραφίζουν, να πλάθουν πηλό, να παίζουν ρόλους, με άλλα λόγια να δείχνουν το πώς κατακτούν τον κόσμο με πράγματα που νιώθουν, όταν περιορίζονται από την ικανότητα να γράφουν.
Όταν ΘΕΛΟΥΝ να γράψουν, οι γονείς μπορεί να παίζουν το ρόλο του γραμματέα. Είναι ωραιότατος τρόπος, το παιδί να σας λέει αυτό που θέλει να πει και σεις να το γράφετε. Να έχετε αυτό υπόψη: Ο επιτυχημένος συγγραφέας δεν είναι αυτός που ξέρει καλή ορθογραφία ή έχει καλό γραφικό χαρακτήρα, αλλά αυτός που χρησιμοποιεί σωστά τη γλώσσα και έχει καλές ιδέες. Μπορεί κάποιος να είναι συγγραφέας κι ας μη μπορεί να χρησιμοποιήσει το στυλό. Μπορεί εναλλακτικά να χρησιμοποιήσει κασετόφωνο. Ακόμα κι ένα γράμμα στη γιαγιά μπορεί να ηχογραφηθεί σε κασέτα. Η κατ’ οίκον εργασία που ανατίθεται από το δάσκαλο στους μαθητές μπορεί να γίνει μ’ αυτόν τον τρόπο.
Δε γνωρίζω τι γίνεται στην Ελλάδα, αλλά σε αγγλόφωνες χώρες, στην Αμερική, στην Αγγλία, τον Καναδά, την Αυστραλία, την Ιρλανδία, πολλές φορές αυτό τίθεται σε εφαρμογή. Με αυτόν τον τρόπο ο μαθητής που έχει πρόβλημα στην έκφραση του, δηλαδή δεν μπορεί να γράψει ή να συλλαβίσει σωστά τις λέξεις, βοηθιέται από τους γονείς στο να κατανοήσει το θέμα της άσκησης και να δώσει τις απαντήσεις του, είτε ηχογραφώντας τες ή υπαγορεύοντας στους γονείς του για να τις μεταφέρει εν συνεχεία στο σχολείο.
Υπάρχουν τόσες δυνατότητες για να ανταποκριθεί το παιδί στις ανάγκες του σχολείου. Οι δάσκαλοί πρέπει να είναι ανοιχτοί σε αυτά τα θέματα και να δεχτούν ότι δεν είναι θέμα ευφυΐας ή κινήτρων αλλά κατάλληλου τρόπου έκφρασης. Τα παιδιά θα προσπαθήσουν περισσότερο αν οι δάσκαλοι είναι δημιουργικοί στο να τους επιτρέψουν να συμμετέχουν με διάφορους τρόπους στην τάξη. Πάντα υπάρχουν λύσεις.
Μπορούμε όλοι μαζί, γονείς, σχολείο, επιστήμονες όπως ψυχολόγοι και ειδικοί επίλυσης προβλημάτων ομιλίας να καθόμαστε μαζί, να συζητάμε και να βρίσκουμε τι ακριβώς χρειάζεται αυτό το παιδί. Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στο σπίτι, τι μπορούν ν΄ αλλάξουν οι δάσκαλοι στο σχολείο, σε τι μπορούν να βοηθήσουν οι εξειδικευμένοι επαγγελματίες, εκτός σχολείου.
Και ακόμα και σε μικρές ηλικίες, όταν το παιδί είναι 9 ή 10 χρονών, μπορούμε να συζητήσουμε μαζί του ανοιχτά, να του πούμε ότι συμμετέχουμε σε ένα πρόγραμμα που θα το βοηθήσει, αλλά να του τονίσουμε συγχρόνως ότι αν το ίδιο δεν είναι πρόθυμα να συμμετέχει, δεν θα έχουμε θετικό αποτέλεσμα.
Πολλά παιδιά απογοητεύονται στο σχολείο όταν φοβούνται την αποτυχία. Αν ας πούμε γράψουν κάτι και πάρουν ένα γραπτό πίσω από το δάσκαλο γεμάτο κόκκινα σημάδια σκέφτονται: «προσπάθησα πολύ και δεν κατάφερα τίποτα. Γιατί λοιπόν να προσπαθήσω πάλι αφού δεν μπορώ?». Έτσι αποθαρρύνονται από τη μάθηση και τα παρατάνε γιατί δε μπορούν να το κάνουν. Και νομίζω ότι είναι ένα φυσιολογικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό, αν δεν μπορείς να κάνεις κάτι, να το παρατήσεις.
Πολλοί άνθρωποι ποτέ δεν κατάφεραν να μάθουν οδήγηση, να μάθουν πιάνο ή να κολυμπήσουν, απογοητεύονται, τα παρατάνε και κάνουν κάτι άλλο. Τώρα όσον αφορά το κολύμπι και την οδήγηση δεν πειράζει γιατί δεν είναι απαραίτητα για να επιβιώσουν, αλλά το διάβασμα έχει γίνει απολύτως απαραίτητο για να επιτύχει κανείς.
Στις μέρες μας ακόμα και για να γίνεις υδραυλικός κάποια στιγμή θα πρέπει να δώσεις κάποιο είδος γραπτών εξετάσεων. Το ίδιο και για ξυλουργός. Στην πράξη είναι αλλιώς βέβαια. Αν χρειαστείς αυτούς τους επαγγελματίες δεν σε ενδιαφέρει αν ξέρουν να γράψουν. Πολύ περισσότερο σ’ ενδιαφέρει το τι μπορούν να φτιάξουν. Όμως το σχολείο δημιουργεί ανάγκες όπου το γράψιμο είναι πρωταρχικής σημασίας για την επιτυχία.

Υπάρχουν κάποια επίσημα σταθμισμένα τεστ που μπορούν να βοηθήσουν στην πρώιμη διάγνωση της δυσλεξίας?

Δεν είμαι γλωσσολόγος για να έχω άμεση γνώμη για το θέμα, αλλά απ΄ ότι ξέρω σε διάφορες χώρες και γλώσσες υπάρχουν τεστ που γίνονται με τη βοήθεια υπολογιστών και συντάσσονται από ψυχολόγους ή δασκάλους, αλλά απλά συγκεντρώνουν πληροφορίες για γονείς και δασκάλους σχετικά με το τι κάνουν τα παιδιά και τι χαρακτηριστικά παρουσιάζουν. Και αυτό μπορεί να γίνει ακόμα και για παιδιά τριών ετών.
Αυτό που είναι σημαντικό σχετικά με αυτά τα τεστ είναι ότι δεν εξαρτώνται από την αποτυχία του μαθητή. Μέχρι πρόσφατα στο σύστημα των αγγλόφωνων χωρών δεν χαρακτηριζόταν ένας μαθητής αν δεν αποτύγχανε στο σχολείο. Έπρεπε να είναι δύο-τρία χρόνια πίσω από τους συμμαθητές του πριν χαρακτηριστεί ως δυσλεξικός.
Αυτό που συμβαίνει είναι ότι το παιδί έχει χάσει την αυτοπεποίθησή του, απεχθάνεται το σχολείο, νομίζει ότι δε μπορεί να κάνει τίποτα και ακόμα και στην περίπτωση που έχει ειδική βοήθεια στο σπίτι, όταν είναι τρία χρόνια πίσω είναι αδύνατο να γεφυρωθεί το χάσμα.
Μπορεί όμως να έχουμε ένα μαθητή που να μην είναι πίσω από τους άλλους αλλά να υπάρχουν μερικές ενδείξεις, μέσω της ομιλίας, του ενδιαφέροντος που δείχνουν στο διάβασμα, των ικανοτήτων τους ή διάφορα χαρακτηριστικά που ποικίλουν ανάλογα με τη γλώσσα. Δε χρειάζεται να χαρακτηριστεί το παιδί δυσλεξικό, αλλά μπορούμε να πούμε «Αυτό το παιδί διατρέχει κίνδυνο. Αν δεν του δώσουμε περισσότερη βοήθεια και υποστήριξη θα μείνει πίσω».
Έτσι μπορούμε να το βοηθήσουμε από πριν και το παιδί να μη φτάσει στο σημείο να χάσει την αυτοεκτίμηση ή αυτοπεποίθησή του και να παραιτηθεί. Αυτό τείνει να εφαρμόζεται εκτός της Αγγλικής και σε άλλες γλώσσες τώρα. Δεν έχω ευρεία γνώση του θέματος αλλά επειδή εργάζομαι στην Κύπρο τώρα γνωρίζω ένα ψηφιακό τεστ στην ελληνική γλώσσα που βοηθά στη διάγνωση των προβλημάτων.

Σε ποια ηλικία μπορεί να γίνει αυτό το τεστ, σε ποια τάξη ?

Δεν είμαι σίγουρος για την ηλικία ακριβώς αλλά πρόκειται για πολύ μικρά παιδιά. Ούτε ακριβώς το περιεχόμενο γνωρίζω. Γνωρίζω όμως ότι η αρχική ιδέα αυτών που το έφτιαξαν ήταν απλώς να πάρουν ένα βιβλίο από τα Αγγλικά και να το μεταφράσουν στα Ελληνικά, να κουβεντιάσουν με τους συγγραφείς και να το εφαρμόσουν. Αλλά στην πορεία είδαν ότι υπήρχε δυσκολία γιατί η λειτουργικότητα της ξένης γλώσσας στην εφαρμογή μεθόδων στην Ελληνική ήταν αμφισβητήσιμη. Αυτό το διαπίστωσαν αφού κουβέντιασαν με τους συγγραφείς και εξειδικευμένους επιστήμονες.
Οι απαιτήσεις της γραφής και της ανάγνωσης είναι τελείως διαφορετικές όπως οι δεξιότητες και οι ικανότητες. Θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι οι άνθρωποι δεν δημιουργήθηκαν για να διαβάζουν και να γράφουν. Δημιουργηθήκαμε με προϋποθέσεις, εκ θεού, να χρησιμοποιούμε τη γλώσσα. Είμαστε ομιλητές και ακροατές.
Η γραφή και η ανάγνωση είναι ανθρώπινη εφεύρεση. Εμείς τα δημιουργήσαμε. Δεν υπάρχουν γονίδια που να τα καθορίζουν, αλλά μπορούμε να προσαρμόσουμε άλλες ικανότητες (που μας δόθηκαν για άλλους λόγους) και να τις χρησιμοποιήσουμε στη γραφή και την ανάγνωση, και γι’ αυτό δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι υπάρχουν άτομα μέσα στο γενικότερο πληθυσμό που αντιμετωπίζουν τέτοιες δυσκολίες. Και πάντοτε μας απασχολεί ο αριθμός αυτών των ατόμων –κατά καιρούς ειπώθηκαν διαφορετικά ποσοστά, από 2% έως 15% του πληθυσμού. Αλλά σ’ αυτό το συνέδριο μιλήσαμε για έναν πολύ μεγαλύτερο αριθμό, ίσως 30 ή 40% του πληθυσμού.
Και είπαμε ότι αυτό δεν είναι κάποιο σφάλμα του ανθρώπου. Δεν είναι ασθένεια. Είναι στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Και αν ο σκοπός μας ήταν να κάνουμε όλον τον κόσμο να μάθει κολύμπι ή να καταφέρνει να τρέχει μαραθώνιο, ασφαλώς θα καταλήγαμε σε ένα πλήθος ανίκανων.
Και θα έλεγα ότι αν πηγαίναμε χρόνια πίσω, όταν ο αναλφαβητισμός δεν ήταν πρόβλημα για την επιβίωση του ατόμου μπορούσε κανείς να αντεπεξέλθει επιτυχώς στις ανάγκες της εργασίας του. Και ας πάμε επίσης μακριά στο μέλλον, όταν η τεχνολογία θα είναι ευρέως διαθέσιμη, όταν δεν θα χρειαζόμαστε να διαβάζουμε και να γράφουμε επειδή οι υπολογιστές θα κάνουν αυτόματη μετάφραση, θα μας διαβάζουν τα κείμενα. Ενώ στο παρόν αναγκαζόμαστε να καταφεύγουμε σε αυτό που κάποιοι θα ονόμαζαν «μεσαιωνικές δεξιότητες», δηλαδή γράψιμο και διάβασμα που είναι πολύ απαιτητικό εφόσον η επιτυχία μας σ’ αυτήν την κοινωνία εξαρτάται απ’ αυτές.
Έτσι τα παιδιά που γεννιούνται στις μέρες μας, γεννιούνται σε άσχημη στιγμή, αν το θέταμε έτσι. Ευτυχώς για τα νέα παιδιά όλο και καλυτερεύουμε επειδή η γνώση μας αυξάνεται, η κατανόησή μας καλυτερεύει και οι δάσκαλοι γνωρίζουν περισσότερα. Σε αυτό βοηθάει η τεχνολογία που όλο και γίνεται φθηνότερη και τα παιδιά βοηθούνται πολύ περισσότερο απ΄ ότι 10, 50, 100 χρόνια πριν.
Έτσι, ακόμα κι αν είσαι γονέας ενός παιδιού επτά χρονών που δεν μπορεί να διαβάσει πρέπει να καταλάβεις ότι δεν ήρθε το τέλος του κόσμου. Πρέπει να αποδεχτείς ότι το παιδί σου είναι αυτό που είναι, ανεξάρτητα αν είναι καθηλωμένο σε καροτσάκι ή αν έχει αχρωματοψία ή αν έχει δυσλεξία ή αν χρειάζεται γυαλιά ή ακουστικά. Εσύ κάνεις αυτό που μπορείς.
Μιλάς με ειδικούς, με το σχολείο, διαβάζεις σχετικά μ’ αυτό το θέμα όσο μπορείς και επίσης κάνεις ότι καλύτερο στο σπίτι. Και σ’ αυτό οι γονείς είναι οι πιο κατάλληλοι. Γνωρίζουν το παιδί τους καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον. Οι επαγγελματίες έρχονται και παρέρχονται, όμως το παιδί και οι γονείς πάντα θα βρίσκονται εκεί. Και βέβαια η υποχρέωση της κοινωνίας είναι να παρέχει τα καλύτερα δυνατά μέσα στην εκπαίδευση αλλά και των γονιών, να εκμεταλλεύονται αυτά τα μέσα όσο καλύτερα μπορούν.
Παιδιά που γνώρισα -ενήλικες τώρα- που έχουν πετύχει, ήταν κυρίως εξαιτίας των γονέων. Δηλαδή η ιδέα ότι η μόρφωση παρέχεται αποκλειστικά από τους δασκάλους είναι εν μέρει αληθής, εφόσον η βοήθεια από τους ίδιους τους γονείς είναι σημαντικότατη.

Πείτε μας παρακαλώ για τις ομάδες υποστήριξης που υπάρχουν στα Πανεπιστήμια του εξωτερικού, όπως ειπώθηκε στο Συνέδριο.

Αυτό που τονίσαμε είναι ότι αν υπάρχει πρόγνωση, αν διαπιστώσαμε το πρόβλημα νωρίς, τότε βοηθάμε τα παιδιά επίσης νωρίτερα και πετυχαίνουν καλύτερα στο σχολείο με την υποστήριξη και ως αποτέλεσμα μπορούν να ανταποκριθούν στο να φτάσουν στο τρίτο επίπεδο εκπαίδευσης. Εξαρτάται από το σύστημα. Δε γνωρίζω τι ισχύει εδώ αλλά ανάλογα με τη χώρα η δυσλεξία υπάγεται σε διαφορετικές νομοθεσίες (ανικανότητας ή ειδικών μαθησιακών αναγκών). Και εκεί διαφέρουν τα συστήματα υποστήριξης της εκπαίδευσης ανάλογα με τις νομοθετικές ρυθμίσεις.
Σε πολλά σχολεία υπάρχει το δικαίωμα παροχής των κατάλληλων διευκολύνσεων αν διαπιστωθεί ανάλογο πρόβλημα για το οποίο προβλέπει η νομοθεσία και ειδικά σε μερικές περιπτώσεις αν ξεκινήσει από μικρή ηλικία, η βοήθεια παρέχεται μέχρι και το τρίτο επίπεδο. Μπορεί ας πούμε να παρέχεται νομικά το δικαίωμα χρήσης κασετοφώνου στη συμμετοχή στις εξετάσεις ή η βοήθεια υπολογιστή για να κρατήσει σημειώσεις μέσα στην τάξη.
Στην Ιρλανδία ας πούμε ο όρος ανικανότητα(disability) είναι πολύ ευρύς και περιλαμβάνει όχι μόνο τις γνωστικές δυσκολίες, αλλά και όποιον μαθαίνει με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι οι άλλοι. Πράγμα που σημαίνει ότι κάποιοι μπορούν να πάρουν απαλλαγή από γραπτές εξετάσεις και επίσης ότι στηρίζονται όταν δίνουν εξετάσεις για το πανεπιστήμιο . Μπορεί δηλαδή να τους παρέχεται άτομο για να γράφει τις απαντήσεις που τους υπαγορεύουν οι ίδιοι οι μαθητές υποψήφιοι, να τους δίνεται περισσότερος χρόνος ή παροχή Η/Υ για να συμμετέχουν στις εξετάσεις. Είναι απλώς διαφορετικοί τρόποι έκφρασης του τι γνωρίζεις.
Και επειδή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση εξίσου ενδιαφέρονται γι’ αυτό, αυτές οι δυνατότητες συνεχίζουν να τους παρέχονται και εκεί. Και αν δούμε σε διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε διάφορα μέρη του κόσμου, βρίσκουμε άτομα που έχουν προσληφθεί επίτηδες για να βοηθούν φοιτητές με τα προβλήματα που αναφέρουμε πιο πάνω, δυσλεξίας κλπ.
Μπορεί να γίνει χρήση του διαδικτύου, εκεί να καταχωρούνται οι διαλέξεις και ο φοιτητής να «κατεβάσει»(download) ολόκληρες τις διαλέξεις χωρίς να χρειάζεται να κρατάει σημειώσεις, ενώ ο λέκτορας μπορεί να δώσει προτεραιότητα σε κάποιο βιβλίο που πρέπει να διαβαστεί.
Στο πανεπιστήμιο όπου εργάζομαι υπάρχει μια ομάδα από 50 εθελοντές φοιτητές που «υπαγορεύουν». Διαβάζουν δηλαδή τα κείμενα για να τ’ ακούν οι δυσλεξικοί φοιτητές. Προσφέρουν ο καθένας μια ώρα την εβδομάδα για να διαβάζουν κείμενα. Έτσι, αν είσαι δυσλεξικός -και αυτό ισχύει και γι’ αυτούς που έχουν αχρωματοψία- απλώς δίνεις τον τίτλο του κειμένου που θέλεις να διαβάσεις, μπαίνεις στη λίστα και κάποιος εθελοντής θα σε εξυπηρετήσει -μια ώρα την εβδομάδα. Έτσι καταλήγουμε σε ένα ακουστικό κείμενο, από το οποίο στη συνέχεια, ο καθένας μπορεί να έχει ένα αντίγραφο. και δε χρειάζεται να είσαι δυσλεξικός για να έχεις πρόσβαση σ’ αυτό το υλικό. Ζητάς πρόσβαση επειδή έχεις ανάγκη.
Είμαστε στη Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου υπάρχει το European Disability Forum, που ασχολείται με όλες τις Ευρωπαϊκές οργανώσεις που σχετίζονται με τις ειδικές ανάγκες. Αυτό το φόρουμ προωθεί την ιδέα του κοινωνικού μοντέλου των ειδικών αναγκών. Το ιατρικό μοντέλο του παρελθόντος ήταν «ποιο πρόβλημα έχουν αυτά τα άτομα?» και οι επιστήμονες προσπαθούσαν να βρουν το γονίδιο, το χαρακτηριστικό του προβλήματος. Στη μνήμη, στην ομιλία, στην όραση, τι δεν πάει καλά μ’ αυτά τα άτομα.
Βεβαίως αυτά που διαπιστώνουν οι γιατροί-επιστήμονες είναι πολύ ενδιαφέροντα αλλά για τη δυσλεξία αυτή-καθαυτή, το θέμα δεν είναι «γιατί είναι διαφορετικός ο εγκέφαλος μου» ή «γιατί δεν έχω καλή μνήμη». Η ανησυχία αυτών των ατόμων είναι «πως θα μπορέσω να επιβιώσω στο σχολείο», «πως θα μπορέσω να επιβιώσω στο χώρο της εργασίας μου». Στο European Disability Forum είναι αυτό που αποκαλούμε το κοινωνικό μοντέλο των ειδικών αναγκών.
Αλλά το πρόβλημα δε βρίσκεται στο άτομο. Το πρόβλημα είναι η κοινωνία. Η κοινωνία δημιουργεί το πρόβλημα. Αν κατασκευάσεις ένα κτήριο με μια τεράστια σκάλα μπροστά, με αποτέλεσμα τα άτομα με αναπηρικό καρότσι να μη μπορούν να μπουν μέσα, το πρόβλημα είναι δικό σου που δεν πρόβλεψες την πρόσβασή τους.
Αν ο δάσκαλος απαιτεί τα πάντα, να διαβάζει ο μαθητής τα πάντα, να αντιγράφει από τον πίνακα, τότε αποκλείει κάποια παιδιά με δυσκολίες. Τότε τίθεται το ερώτημα: «έχει το παιδί κάποιο πρόβλημα ή ο δάσκαλος?» Έχουμε ένα δάσκαλο που δεν ξέρει πώς να διδάξει το παιδί. Αν θέλεις το παιδί π.χ. να μάθει φυσική, πρέπει να βρεις άλλους τρόπους για να μάθει. Και δεν χρειάζεται να ξέρεις τα πάντα για τη δυσλεξία για να το κάνεις. Απλώς να βρεις τρόπο να μην αποκλείεις το παιδί από τη μάθηση.

Μήπως ο μικρός αριθμός μαθητών βοηθάει περισσότερο το δάσκαλο στο έργο του ?

Βεβαίως ο μικρότερος αριθμός μαθητών στην τάξη βοηθάει, αλλά υπάρχουν διάφορα πράγματα που μπορεί επιπλέον να κάνει ο δάσκαλος για να καλυτερέψει την κατάσταση για να βοηθούνται όλοι. Ας πούμε γράφεις κάτι στον πίνακα αλλά να έχεις δύο παιδιά που να δυσκολεύονται στο διάβασμα, τότε θα πρέπει να διαβάσεις εσύ δυνατά το κείμενο, αργά για να το ακούσουν. Και δε χρειάζεται να πεις ότι «το κάνω αυτό γιατί είσαι δυσλεξικός». Απλώς το κάνεις ως δάσκαλος.


3ο Διεθνές Συνέδριο Πολυγλωσίας και Δυσλεξίας
Multi-language conference στην Κύπρο. Λεμεσός, 14-16Ιουλίου 2005

Το συνέδριο που χορηγούμε στην Κύπρο του χρόνου τιτλοφορείται «το τρίτο διεθνές συνέδριο πολυγλωσσίας και δυσλεξίας». Δεν νομίζω ότι σε παγκόσμιο επίπεδο η πολυγλωσσία είναι πρόβλημα, εφόσον όλο και περισσότεροι άνθρωποι μετακινούνται από μέρος σε μέρος. Πολλά σχολεία επιμένουν στην εκμάθηση δυο, τριών γλωσσών και παρέχουν ευκαιρίες για περισσότερη μάθηση.
Ένα ιδιαίτερο πρόβλημα που έχει διαπιστωθεί στις μετακινήσεις σε άλλο γλωσσικό περιβάλλον, είναι ότι το παιδί με δυσλεξία αντιμετωπίζει οξυμένο πρόβλημα αν αλλάξουν οι απαιτήσεις του σχολείου με την ξένη γλώσσα ή με το διαφορετικό πολιτιστικό περιβάλλον, όταν ας πούμε οι γονείς του πάνε σ’ άλλη χώρα.
Έξι χρόνια πριν, στην Αγγλία έγινε το πρώτο συνέδριο στο Μάντσεστερ -που συνχρηματοδοτήθηκε από το European Dyslexia Association(EDA) και τον αντίστοιχο αμερικάνικο οργανισμό, το δεύτερο συνέδριο έγινε στη Washington D.C. τρία χρόνια πριν και το τρίτο γίνεται, κυρίως, υπό την χορηγία του E.D.A. Θα διαρκέσει τρεις μέρες, από τις 14 έως 16 Ιουλίου 2005 και θα γίνει στη Λεμεσό της Κύπρου.
Ο οργανισμός Δυσλεξίας της Κύπρου έχει αναλάβει όλη την οργάνωση τοπικά, ενώ έχει συσταθεί διεθνής επιτροπή για τον καθορισμό του προγράμματος. Θα παρουσιάσει ενδιαφέρον για τους επαγγελματίες, προφανώς για ερευνητές και επιστήμονες, δασκάλους -ιδιαίτερα δασκάλους μαθητών που πρέπει να μάθουν περισσότερες της μίας γλώσσες- αυτούς που ασχολούνται με τα Αγγλικά ως δεύτερης γλώσσας, για ειδικούς θεραπείας γλώσσας και ομιλίας αλλά και αυτούς που αντιμετωπίζουν άμεσα τη δυσλεξία στην πράξη.
Θα προσπαθήσουμε να κρατήσουμε μια ισορροπία ανάμεσα επιστήμης και πρακτικής. Θα υπάρχουν θέματα σχετικά με την πολυγλωσσία και τη δυσλεξία, με τα κυβερνητικά προγράμματα για τη δυσλεξία, για τη διαπίστωση ύπαρξη δυσλεξίας και την αξιολόγησή της, για τη διδασκαλία ξένης γλώσσας κλπ. Θα προσπαθήσουμε να έχουμε σεμινάρια εξειδικευμένα με πρακτικές ιδέες για το πολυπολιτισμικό/πολυγλωσσικό περιβάλλον και τις δυσλεξικές ανάγκες. Έχουμε site στο διαδίκτυο όπου υπάρχουν περισσότερες πληροφορίες και θα υπάρξουν ακόμη περισσότερες στο μέλλον.
www.3rd-dyslexia-international.org

-Ευχαριστήθηκα τη διαμονή μου στην Ελλάδα και σύντομα θα ξανάρθω.


Allan H. Sayles
Πρόεδρος του European Dyslexia Association (EDA)


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Η συνέντευξη αυτή ήταν μια ιδέα της Σχολικής Συμβούλου κας Αναστασίας Λιβέρη-Καντερέ που πραγματώθηκε με τη δική μας συνεργασία(e-nter.net & dys.gr) στα πλαίσια του 5ου Παγκόσμιου συνεδρίου για τη δυσλεξία που έγινε στη Θεσσαλονίκη στις 23-27/8/2004.

[dys]

Αν επιθυμείτε να απευθύνετε ερωτήσεις, μπορείτε να τις καταγράψετε εδώ.

Σε κάποια από τις προσεχείς συναντήσεις που θα έχουμε με τον κ.Sayles θα μπορέσουμε να συνεχίσουμε τη συνέντευξη αυτή!